Total Pageviews

Saturday, 6 July 2019

'ECB pompt ons vol pijnstillers, we voelen niets meer' (FD)

FD titel: 'ECB pompt ons vol pijnstillers, we voelen niets meer' 

FD ondertitel: De Duitse economie zit al deels in een recessie, constateert econoom Gabriel Felbermayr. Volgens de vrijemarktdenker en directeur van het Institut für Weltwirtschaft is dat helemaal niet erg. Integendeel. ‘Het is wenselijk.’

Publicatiedatum: 28 juni 2019


"‘We hebben dringend een koude douche nodig', zegt Gabriel Felbermayr. 'Dat klinkt hard, want een recessie heeft potentieel een enorme impact op de werkgelegenheid in Europa. Recessies zijn politiek-economisch zeer gevaarlijk. Het wordt heel kostbaar in Italië, maar ook in Duitsland. Maar een recessie werkt reinigend. Ze moet helpen een dreigende diepe sclerose te voorkomen. We hebben een heldere onweersbui nodig die het kaf van het koren scheidt. Maar zulke onweersbuien worden niet langer getolereerd.’

De Oostenrijkse econoom doelt op de stroom van goedkoop geld van de Europese Centrale Bank (ECB). ‘Door het ruime monetaire beleid hebben we geen economische cyclus meer. We pompen onszelf vol met pijnstillers. We voelen niets. En toch zijn we in Duitsland vreselijk bang om risico’s te nemen.’

Jarenlang werkte Felbermayr voor het gezaghebbende Ifo-instituut in het zuidelijke München. Hij klom op tot directeur van het Institut für Weltwirtschaft in het hoge noorden, in Kiel. We treffen Felbermayr voor het interview in het klassieke Oostenrijkse restaurant Aigner aan de Berlijnse Gendarmenmarkt. Vanwege de hitte kiest de veertiger een koude aardappelpreisoep met Noordzeegarnalen en een glas bronwater.

‘Draghi is verantwoordelijk voor een nieuwe eurosclerose met jarenlange zwakke groei die naar mijn inschatting over vijf tot acht jaar zichtbaar wordt. De sclerose kan een generatie duren’

Eurosclerose
Felbermayr zegt dat de ruime monetaire politiek, die hij ziet als een soort staatsingrijpen in de economie, hem helemaal niet bevalt. Toch stelt hij dat ECB-voorzitter Mario Draghi dit najaar met opgeheven hoofd Frankfurt kan verlaten. ‘Hij krijgt zijn plaats in de geschiedenisboeken omdat hij de eurocrisis heeft bezworen.’ Maar zijn vermelding wordt ook minder flatteus als Europa zich niet weet te vernieuwen. ‘Draghi is verantwoordelijk voor een nieuwe eurosclerose met jarenlange zwakke groei die naar mijn inschatting over vijf tot acht jaar zichtbaar wordt. De sclerose kan een generatie duren.’

De gouden jaren van de globalisering zijn verleden tijd. ‘Die tijden komen niet snel terug.’ Voor ‘Exportweltmeister Deutschland’ is dat problematisch. ‘Geen groot land exporteert per hoofd van de bevolking zoveel als Duitsland. Twee keer zoveel als de Verenigde Staten en tien keer zoveel als China. Het Duitse verdienmodel van de laatste dertig, veertig jaar staat onder existentiële druk.’

Internationale handel was tot 2008 een ‘formidabele groeimotor’, maar daarna kwam de groei tot stilstand. Het aandeel van het Westen in de wereldproductie nam af en de zelftwijfel toe. ‘We zitten in een nieuw tijdperk. Donald Trump drijft het op de spits en maakt het zichtbaar, maar al onder Obama nam de mondialisering af. De “ik-eerst-politiek” kwam uit Washington, uit de Bosporus, het Kremlin, Peking maar ook uit Berlijn en Brussel.’

VS vs. China
‘Het idee dat we extra voordelen genereren door arbeidsverdeling is samen met het onderlinge vertrouwen in handelsrelaties in de wereld verdwenen. De Amerikanen probeerden China af te snijden van de technologie. De Chinezen stelden een exportverbod in op zeldzame aardmetalen. De Europeanen merkten hoe slecht hun banken in de VS na de financiële crisis werden behandeld. Wij hebben met een slooppremie voor auto’s zeer duidelijk de Duitse belangen voorrang gegeven.’

De verscherping van de handelsrelaties was volgens de Oostenrijker een langzaam proces. ‘Ik heb het me ook niet “real time” gerealiseerd.’

De tien bloeiende jaren zijn voor Duitsland sowieso voorbij, zegt Felbermayr. Vanuit Duitsland komen de laatste tijd vooral slechte berichten. Het vertrouwen bij Duitse ondernemers smelt steeds verder weg, bleek afgelopen week nog uit de Ifo-index. Duitse iconen als Bayer, Daimler, Deutsche Bank, Thyssenkrupp en Volkswagen hebben veel van het vertrouwen op de financiële markten verloren en raken internationaal achterop. De auto-industrie en de industriële exportmotor haperen.

Industriële sector krimpt
Het Institut für Weltwirtschaft behoort tot de pessimisten met zijn voorspelling van 0,6% economische groei voor Duitsland in 2019. Felbermayr waarschuwt dat die prognose uitgaat van een aantal positieve scenario’s. ‘De bouwsector expandeert nog, de dienstensector vaart op halve kracht, maar sinds oktober krimpt de industriële sector. Daarmee bevindt de helft van de Duitse economie zich feitelijk al enige tijd in een recessie.’

‘Het grootste probleem is de onzekerheid. We kunnen dat niet goed weergeven in onze modellen’

Het kan harder achteruit gaan als de brexit in het najaar een chaos wordt en Trump zijn dreigementen nakomt om de invoer van Europese auto’s te belasten. Volgens Felbermayr dreigt de Duitse auto-export naar de VS te halveren. Maar op het totale wereldhandelsvolume hebben tarieven een beperkte impact. ‘Het grootste probleem is de onzekerheid. We kunnen dat niet goed kunnen weergeven in onze modellen. Onzekere bedrijven en consumenten zijn terughoudend met hun uitgaven.’

Felbermayr wijst op de dieperliggende problemen in Duitsland. ‘We zijn zelfgenoegzaam geworden als grootste in de auto-industrie en chemie ter wereld. We hebben problemen met de demografie, ook op managementniveau. Mensen in de nadagen van hun carrière moeten de Duitse industrie naar een nieuwe wereld leiden. We zijn te traag en angstig. De risico-aversie is sinds de crisis van 2009 toegenomen. Het heeft geleid tot aarzelingen in strategische verandering.’

Deutsche Bank
Felbermayr noemt Deutsche Bank en de autobedrijven. ‘De weerstand tegen verandering is diep ingebakken. Deutsche Bank had zichzelf vijf jaar geleden radicaal moeten ombouwen. De autobedrijven hebben verzuimd de vlucht naar voren te maken, terwijl ook de Duitsers zagen dat elektrische mobiliteit een vlucht zou nemen en Tesla gave producten had.’

De tegenwind komt ook vanuit de politiek en maatschappij. ‘In Duitsland zijn er zoveel dingen die helaas niet passen bij de tijdgeest. We zijn een Gulliver die op de grond wordt gehouden door allerlei kleine dwergen met een veelvoud aan kleine slotjes. De economie klaagt dat de overheid met alle obstakels niet meer bedrijfsvriendelijk is. Belasting wordt als antwoord op alles gepresenteerd, op plastic zakken, op CO2-emissies. We hebben nu een belastingwetgeving die niet echt internationaal kan concurreren met Frankrijk, de VS en het Verenigd Koninkrijk.’

Levensloop
Gabriel Felbermayr (43) volgde in maart na vijftien jaar de Amerikaanse econoom Dennis Snower op bij het Institut für Weltwirtschaft in Kiel in het hoge noorden van Duitsland. Felbermayr is een Oostenrijkse econoom die in Linz heeft gestudeerd en in Florence promoveerde en met een Francaise is getrouwd. Hij werkte jarenlang in München als expert in buitenlandse handel bij het invloedrijke instituut Ifo.

‘We hebben het in Duitsland over onteigeningen van woningbeleggers. Dit is heel concreet, geen luchtfietserij. Als er onzekerheid is over eigendomsrechten, kiezen bedrijven liever voor Nederland of Oostenrijk. We hebben nu de op een na hoogste elektriciteitsprijzen in de Oeso (de organisatie van ontwikkelde landen, red).’

‘Het Duitse klimaatbeleid heeft geen effect en schaadt de Duitse economie. We concurreren met landen die minder of zelfs helemaal geen klimaatbescherming nastreven.’

Ook dat jaagt bedrijven weg uit Duitsland. ‘Duitsland als potentiële productielocatie is te duur. De nieuwe technologieën, de gerobotiseerde industrie: allemaal zeer energie-intensief. De digitale economie heeft ook ontzettend veel stroom nodig.’

Afscheid van kolen en kernenergie
Met de exit uit kernenergie en het geleidelijke afscheid van kolen maakt Duitsland zich extra kwetsbaar. Felbermayr noemt het Duitse klimaatbeleid een gevaar. ‘Het heeft geen effect en schaadt de Duitse economie. We concurreren met landen die minder of zelfs helemaal geen klimaatbescherming nastreven.’

Het is volgens Febermayr niet te laat om bij te sturen. ‘Maar daar zijn moedige ondernemingen en politici voor nodig.’ De koude douche van een recessie kan een wake-upcall zijn. ‘Liever vandaag dan morgen. Het is nu noch vlees noch vis. Een stevige recessie kan duidelijk maken wat wij in Duitsland nodig hebben om ook in de toekomst succesvol te zijn.’ "


No comments:

Post a comment